Inne

Pisownia “nie” z imiesłowami

Jedną z rzeczy powszechnie sprawiających trudność w polskiej ortografii jest umiejętność poprawnej pisowni partykuły „nie” z różnymi częściami mowy. Może się wydawać, że wszystkie zasady, które obejmuje ten temat mogą być bardzo trudne do zapamiętania i udanego wdrożenia w życie, ale jeżeli tylko ktoś będzie je systematycznie utrwalał, poprawne pisanie wkrótce przyjdzie mu naturalnie i nie będzie już musiał za każdym razem sięgać po słownik ortograficzny. Pomóc w wyrobieniu sobie automatycznej poprawnej pisowni powinno również, zwłaszcza w przypadku wzrokowców, częste czytanie książek. Jednak najważniejsze jest mimo wszystko poznanie ortograficznych reguł. W tym artykule chciałbym poruszyć temat pisowni partykuły „nie” z imiesłowami.

Imiesłowy

Imiesłów to nieosobowa forma czasownika, która pełni w zdaniu funkcję przymiotnika (imiesłów przymiotnikowy) lub przysłówka (imiesłów przysłówkowy), mając jego cechy składniowe i fleksyjne. Wśród imiesłowów przymiotnikowych możemy wyróżnić czynne i bierne, natomiast wśród imiesłowów przysłówkowych współczesne i uprzednie.

Przykłady:

Im. przymiotnikowy czynny: biegnący

Im. przymiotnikowy bierny: zrobiony

Im. przysłówkowy współczesny: idąc

Im. przysłówkowy uprzedni: kupiwszy

Pisownia „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi

Partykułę „nie” piszemy łącznie ze wszystkimi imiesłowami przymiotnikowymi, zarówno czynnymi, jak i biernymi. Przykłady to: nietknięty, niewidzący, niepijący, niezrobiony. Wyjątek od tej zasady występuje przy przeciwstawieniu, np. „nie malejący, tylko rosnący”, oraz przy użyciu spójnika „ani” lub „ni”, np. „nie palący ani nie pijący”.

Ciekawostka

Do 1998 roku partykuła „nie” była pisana rozdzielnie z imiesłowami przymiotnikowymi pełniącymi funkcję czasownikową, czyli odnoszącymi się wyraźnie do wykonywanej czynności. Przykłady: „nie chodząca”, „nie działający”, „nie zapłacony”.

Pisownia „nie” z imiesłowami przysłówkowymi

Odwrotnie niż w przypadku imiesłowów przymiotnikowych, z imiesłowami przysłówkowymi, zarówno współczesnymi, jak i uprzednimi, partykułę „nie” zawsze piszemy rozłącznie. Przykładami są: „nie widząc”, „nie chcąc”, „nie uprzedziwszy”.

Pisownia „nie” z imiesłowami – ćwiczenia

Najbardziej powszechnym, spotykanym w większości podręczników, ale i najskuteczniejszym ćwiczeniem do nauki poprawnego pisania „nie” z różnymi częściami mowy jest po prostu uzupełnianie poprawnej pisowni w podanych wypowiedzeniach. Poniżej zamieszczę przykładowe ćwiczenie, w którym w miejsce trzech kropek należy prawidłowo, łącznie lub rozdzielnie, umieścić partykułę „nie”. Powinno się je wykonywać do momentu, w którym uda się to zrobić bezbłędnie, bez zaglądania do zasad pisowni. Dobrym pomysłem będzie określenie za każdym razem, z jakim rodzajem imiesłowu mamy do czynienia. Oto pisownia nie z imiesłowami ćwiczenia:

Znów na kogoś wpadł, … patrząc dokąd idzie.

Nie wiedziałem, że ona jest … widząca.

Poczyniłeś postępy, ale … wystarczające.

Widzę podpis, ale jest … czytelny.

Dług jest … malejący, tylko wręcz rosnący.

… uprzedziwszy o przybyciu, nie zastał w domu nikogo.

To człowiek ani … palący, ani … pijący.

To znak … wróżący niczego dobrego.

… paląc się do tego pomysłu zabrał się jednak do pracy.

Wyszedłem z domu, … zjadłszy nawet śniadania.